Гавж Б.Чойжилсүрэнгийн илтгэлээс…
МБШТ – Гандантэгчэнлин хийд
Илтгэлийн сэдэв: “Буддизм дахь оюун судлахуй”
Тэрээр эхлээд Буддын шашныг зөв ойлгохын тулд 2600 жилийн өмнө Бурхан багш оюун санааг судалж, гэгээрэлд хүрэх арга замыг нээсэн түүхээс эхлэх шаардлагатайг онцлов.
Бурханы сургаалд “байгаа ч үгүй, байхгүй ч үгүй” зүйл гэж бий бөгөөд нэг агшинд оршиж буй зүйлийг мөнхийн юм мэтээр эндүүрэн хүлээн авдаг гэж тайлбарладаг. Жишээ нь, огторгуйг мөнх гээд байгаа юм.
Оюун ба сэтгэл
Буддын гүн ухаанд ухаан бол материаллаг зүйлээс үүсэхгүй, харин сэтгэлээс урган гардаг гэж үздэг. Сэтгэлийг “билиг чанар” хэмээн тодорхойлж, түүнийг танин барих нь гэгээрэлд хүрэх үндэс болдог.
Ном сударт бичсэнчлэн сэтгэл ба сүнсийг тусдаа зүйл гэхээсээ илүү нэг утгаар авч үздэг.
Сэтгэл төрөхөд түүнээс ухаан үүсэж, түүнийг 51 янзаар хуваан судалдаг. Жишээ нь, мэдрэмж бол сэтгэлээс төрсөн ухааны нэг хэлбэр юм. Иймд сэтгэлийг маш нарийн түвшинд ойлгож, ялган таних шаардлагатай.
Мунхаг ба буруу үзэл
Буддын сургаалд мунхагийг буруу үзэл гэж тодорхойлдог бөгөөд эргэлзээ, тээнэгэлзээг язгуурын нисваанисын нэг төрөл гэж үздэг. Харин сэтгэлийг зөөллөх арга нь хайр, энэрэл, нигүүлслийг хөгжүүлэхэд оршино. Хүн хайрлаж, энэрэх сэтгэлийг төрүүлэхийн хэрээр сэтгэл өөрөө уужим, дөлгөөн болж хувирдаг.
Хоосон чанарын үзэл
Буддын шашны гүн ухааны үндэс бол “хоосон чанарын үзэл” юм. Юмсыг зөв танин мэдэх, түүний бодит мөн чанарыг ухаарах нь сэтгэлийг гэгээрэлд хүргэж, хувь хүнийг зовлонгүй, амар амгаланд аваачдаг гэж үздэг.
Эцэст нь хурлын удирдагч доктор М.Ганхуяг “Гавж Б.Чойжилсүрэн олон жил Буддын гүн ухааныг судалсан гавж хүн юм. Тодорхой, ойлгомжтой тайлбарлаж чадлаа” хэмээн онцлон тэмдэглэлээ.
Гандантэгчэнлин хийд
2025.10.04
Сэтгэгдэл бичих